انتخاب محل زنبورستان ( بخش اول )

انتخاب محل زنبورستان | محل نگهداری زنبورعسل | مجله زنبورداران

انتخاب محل زنبورستان ، محل نگهداری زنبورها است .

در مورد محل نگهداری زنبورها باید به دو موضوع توجه کنیم :

اول این که آیا یک کلنی می تواند برای خودش گرده و شهد کافی به دست آورد و عسل مازاد بر نیاز خود را برای زنبوردار به جای گذارد ؟ دوم این که ، آیا مناطق ویژه ای که نتوان زنبورها را در آن جا نگهداری کرد ، وجود دارد ؟

زیرا بیشتر مردم از زنبور می ترسند .

در لندن و نیویورک بر روی پشت بام ها از زنبور نگهداری می شود .

شهرها معمولاًدارای پارک ها وفضاهای سبزی هستند که در آن ها گیاهان زینتی به اندازه کافی پرورش داده می شود.

این گیاهان را می توانیم برای تغذیه چند کلنی زنبورعسل مورد استفاده قرار دهیم .

موفقیت زنبورداران تجارتی که از تعداد زیادی کندو نگهداری می کنند بستگی به وجود منابع غنی گیاهان گلدار دارد .

به طورمثال ، در آمریکا یکی از مهم ترین گیاهانی که در گرده افشانی آن از زنبورعسل استفاده می شود ، یونجه است و عسل یونجه یکی از مهم ترین عسل هایی است که در این کشور تولید می شود . یونجه بخصوص در زمین های آهکی ، علوفه فراوانی برای دام ها تولید می کند . محصول یونجه به منظور تولید علف خشک ، درست قبل از بازشدن گل هایش درو می شود ، ولی به هر حال کشاورزان به ندرت از کارشان جلو می افتند و مزارع یونجه بسیاری سرگل باقی می مانند که از نقطه نظر تولید شهد برای زنبورعسل اهمیت دارد.

در نتیجه سالانه چند میلیون کیلو عسل یونجه در آمریکا تولید می شود .

یک زنبوردار خوب باید همیشه گوش به زنگ عملیات کشاورزی در منطقه خود باشد .

زنبورداری که از 1تا2 و حتی 10 کندو نگهداری می کند ،قادراست همیشه و همه جا کار خودرا شروع کند .

اگر زنبوردار شناخت خوبی از رفتار زنبورعسل داشته باشد ، یک زنبورستان را با هشت بار بازرسی در سال می تواند مدیریت کند ، در حالی که بیشتر زنبورداران ، زنبورستان خود را شانزده بار یا بیشتر در سال بازرسی می کنند .باید دانست که هر بار که درب کندو برای بازرسی برداشته شود ، زنبورها مقدار زیادی عسل می خورند ؛ یعنی ، پاسخ آن ها در مقابل این کار ، خوردن عسل است . بنابراین به ضرر زنبوردار است که به دفعات زیاد از کندوها بازدید کند. زنبورداران با تجربه برای بررسی وضع کلنی های خود ، بدون این که در پوش کندو را بردارند ، از روی عوامل و شرایط خارجی کندو ، با مشاهده سوراخ پرواز و رفت و آمد زنبورها و رفتارهای عادی یا عصبی زنبورها ، متوجه وضع داخلی کندو می شوند .

درزمستان، هر15روز یک بار باوزن کردن کندو و محاسبه تفاوت وزن، مقدارمصرف شربت و مقدارذخیره عسل قابل محاسبه است.

برای آگاهی اززنده بودن کلنی درزمستان،می توان گوش خودراروی دیواره کندو قرارداد وبازدن ضربه ای به آن صدای زنبورها راشنید .

انتخاب محل زنبورستان | محل نگهداری زنبورعسل | مجله زنبورداران

نکات بسیار مهم در انتخاب محل زنبورستان

یکی از مهم ترین نکات مدیریتی در پرورش زنبورعسل ، انتخاب صحیح محل استقرار زنبورستان است .

در انتخاب محل زنبورستان در فصول مختلف سال عوامل متعددی موثرند که زنبوردار باید با توجه به آن عوامل محل مناسبی را برای زنبورستان خود انتخاب کند . در این خصوص فرق چندانی ندارد که زنبوردار چند فروندکندو داشته باشد یا چندصد فروند؛چرا که حتی با داشتن یک فروند کندو ، برای کسب موفقیت ، زنبوردار باید آن را در فصول مختلف سال در مکان مناسبی قرار دهد ، در غیر این صورت بر حسب میزان نامناسبی محل ، خسارت حتمی به وی وارد خواهد شد .اگر چه انتخاب محل زنبورستان با برخورداری از بهترین عوامل و شرایط ، در صورت رعایت دقیق و صحیح سایر عوامل مدیریتی ، بالاترین میزان موفقیت را تضمین می کند و هر زنبوردار علاقمند آن است .

ولی برخی شرایط و عوامل مربوط به خصوصیات جغرافیایی امکانات موجود و برخی قوانین و مقررات عمومی است که ممکن است علی رغم تمامی تجارب ، اطلاعات و تلاش های زنبوردار، از اختیارات وی خارج باشد . به هر حال منظور ما از این مطلب ، تاکید به زنبورداران برای رعایت اصول این انتخاب است و لذا هر زنبوردار باید ضمن آگاهی کامل از اطلاعات مربوط به بهترین شرایط و مکان های استقرار زنبورستان ، در حد توان و امکانات خود تلاش کند که حتی المقدور بهترین محل های ممکن را به عنوان مکان استقرار زنبورستان خود انتخاب کند.

به لحاظ اهمیت بسیار زیاد و فوق العاده مهم انتخاب صحیح مکان زنبورستان درفصول مختلف سال ،تلاش شد.

اطلاعات ارزشمند ، بتوانید حتی الامکان بهترین شرایط ممکن در خصوص محل زنبورستان خود را در نظر داشته باشید.

1)شرایط آب و هوایی در انتخاب محل زنبورستان

شرایط آب و هوایی یک منطقه که شامل میزان نزولات آسمانی ، رطوبت ، گرما ، سرما ، میزان ابری یا غیر ابری بودن هوا ، میزان آلودگی هوا و شدت باد می شود ، مهم ترین عامل عامل در تعیین و انتخاب محل استقرار زنبورستان است . عامل آب و هوا چنان اثر دارد که سایر عوامل را نیز ممکن است تحت الشعاع قرار دهد . به عبارت دیگر چنان چه تمام عوامل ، حتی پوششی گیاهی یک منطقه مناسب باشد ، ولی منطقه از شرایط آب و هوایی خوبی برخوردار نباشد ، ممکن است نتوان به طور موفق در چنان منطقه ای زنبورداری کرد .

اگر چه ممکن است زنبوردار بتواند برخی شرایط نامطلوب یک منطقه را به نفع خودش اصلاح کند .

ولی متاسفانه در خصوص شرایط آب و هوایی ، از دست وی هیچ کاری ساخته نیست .

 

دراین خصوص تنهاکاری که زنبوردار می تواندبکند، کسب اطلاعات آب وهوایی منطقه ازاداره هواشناسی منطقه و/یا افرادبومی هر منطقه است.

لذا اومی تواند براساس آمار و اطلاعات به دست آورده تصمیم به استقرار یا عدم استقرار زنبورستان خود درمنطقه موردنظربگیرد .

به طورکلی شرایطی چون گرما یا سرمای بیش از حد تحمل زنبورها؛بارندگی پیوسته و زیاد؛ هوای ابری در بیشتر اوقات سال یا فصل مورد نظر ؛ بادهای شدید ؛هوای شرجی (گرم و بسیار مرطوب ) یا هوای غالباً مه آلود ؛ افزایش و کاهش ناگهانی درجه حرارت هوا و آلودگی غیر قابل تحمل هوا ، ممکن است چنان منطقه ای را برای استقرار زنبورستان بسیار نامطلوب کند . البته زنبوردار می تواند به راحتی این اطلاعات را از اداره هواشناسی بگیرد و/یا بدون توجه به ناملایمات آب و هوایی یک منطقه اقدام به استقرار زنبورستان خود در چنان منطقه ای کند ، اما باید منتظر عواقب ناخوشایند و خسارت بار چنان تصمیمی باشد.

انتخاب محل زنبورستان | محل نگهداری زنبورعسل | مجله زنبورداران

2) پوشش گیاهی منطقه در انتخاب محل زنبورستان

همان طور که بسیاری از گیاهان مهم مورد کشت انسان برای بارورشدن و تولید میوه یا بذر توپر نیاز به عمل گرده افشانی زنبورعسل دارند ،بدون زنبورعسل محصول آن ها بسیار کم و نامرغوب خواهد شد،زنبورعسل نیز برای تغذیه نیاز مطلق به شهد و گرده گل گیاهان دارد. در واقع این نیاز مبرم و متقابل زنبوران عسل و گل ها ، یکی از مهم ترین اسرار خلقت خداوند و در حقیقت راز بقای گیاهان گل دار و زنبوران عسل و در نتیجه سایر حیوانات و انسان است .

بنابراین زنبورستان درهرجا که مستقرباشد، زنبوران مزرعه رو به محض خروج از کندوها به جستجوی گل ها می پردازند.

تا شهد و گرده آن ها را جمع کنند و به عنوان غذای جمعیت کلنی به کندو ببرند .

درملاقات زنبورعسل باگل ها،گرده گل های نر یااندام نر گل به مادگی گل ماده یااندام ماده گل منتقل می شود.

و به این وسیله گل بارور می شود و میوه یا بذر تشکیل می شود.

بنابراین چنان چه در یک منطقه پوشش گیاهی گل دار کافی وجود داشته باشد.

استقرار زنبورستان در چنان منطقه ای از لحاظ تولید عسل بی معنی و غیر منطقی است.

در این خصوص نیز زنبوردار باید هدف خود را که تولید عسل بیشتر است ، دنبال کند.

 

چنان چه منطقه ای پوشش گیاهی گل دار مناسبی نداشته باشد ، ازلحاظ تولیدعسل مکان مناسبی محسوب نمی شود.

از طرف دیگر کشاورزان و باغداران چنان منطقه ای باید در فکر گرده افشانی محصولات خود باشند .

لذا آن ها یاخود باید از تعداد کافی کندوی زنبورعسل نگه داری کنند یا کندوهای یک زنبوردار را اجاره کنند.

تابا پولی که به زنبوردار می دهند ، وی رادلگرم و تشویق به انتقال کندوهایش به چنان منطقه ای بکنند.

انتخاب محل زنبورستان | محل نگهداری زنبورعسل | مجله زنبورداران

به طور کلی گیاهانی چون توتون ، پنبه، آفتاب گردان ، یونجه ، شبدر ، اسپرس ، بیدمشک، گون ،آویشن، خردل، زعفران ، نخود ، لوبیا، نعناع ، سیب ، گلابی ، مرکبات ، اقاقیا ، کاج ، گیاهان زینتی و طیف بسیار وسیعی از دیگر گیاهان زراعی ، باغی ، جنگلی،و مرتعی منابع شهد و گرده برای زنبورعسل محسوب می شوند و در نتیجه تولید محصول توسط آن ها بسیار بیشتر می شود و مرغوبیت چنان محصولاتی افزایش می یابد و هم زنبوردار عسل خوبی برداشت خواهد کرد.

3)اهمیت وجود منبع آب سالم در اطراف زنبورستان

زنبور نیز مانند سایر جانداران به آب به عنوان حیاتی ترین نیاز خود احتیاج دارد.

بنابراین چنان چه منبع آب سالم و بهداشتی در اطراف محل زنبورستان یافت نشود، زنبوردار مجبور است آب سالم را با تانکر به محل زنبورستان حمل کند . لذا وجود آب در منطقه یا هزینه انتقال آب نیز از جمله عواملی هستند که زنبوردار در هنگام تعیین مکان زنبورستان باید در نظر بگیرد.

4) بهداشت منطقه زنبورستان و اهمیت آن

زنبورعسل نیز مانند سایر حیوانات به برخی از بیماری ها حساس است و متاسفانه بیشتر بیماری ها باعث انهدام بخش مهم یا تمام کلنی های زنبوردار می شود یا ضمن خسارت به زنبوردار معالجه می شوند .

بنابراین اقتصادی ترین اقدام برای جلوگیری از ابتلای زنبورها به بیماری ، توجه زنبوردار به شرایط بهداشتی منطقه است .

در برخی موارد زنبوردار می تواند با مقداری تلاش کانون های تجمع آلودگی ها را پاک سازی کند .

اما چنان چه پاکسازی منطقه از نقاط آلاینده ، برای زنبوردار علمی یا اقتصادی نباشد .

بهترین تصمیم صرف نظر کردن از استقرار زنبورستان در چنان نقاطی است.

انتخاب محل زنبورستان | محل نگهداری زنبورعسل | مجله زنبورداران

5) آلودگی های صوتی و بوهای نامطلوب

مکان استقرار زنبورستان ها باید دست کم دو کیلومتر از دامداری ها ، مرغداری ها، کارخانه های دباغی و دیگر مجتمع های تولیدی که بوی ناخوشایندی در آن ها تولید می شود، دور باشد؛ زیرا بوی بد زنبوران را فراری می دهد و در اثر کاهش جمعیت ، کلنی ها نابود می شوند . زنبورستان ها هم چنین باید از نقاط پر سرو صدا ؛ مثل ،جاده های پر رفت و آمد ، کارخانه ها پر سروصدا و غیره به قدر کافی دورباشند تا سروصدا موجب هراس زنبورها و فراری شدن آن ها نشود.

6) اهمیت دور بودن کافی زنبورستان از نقاط مسکونی

زنبورها با توجه به شعاع پرواز خود ممکن است تا 12 کیلومتر از محل زنبورستان دور شوند ؛ ولی عمده ی پرواز آن ها در حوالی باغ یا مزرعه ای است که کندوها در آن مستقرند . به هر حال هر چه در انتخاب محل زنبورستان به منازل مسکونی یا کارخانه ها و غیره نزدیک تر باشد ، امکان عبور و مرور مردم در اطراف زنبورستان و پرواز زنبورها به طرف منازل مردم بیشتر می شود و در نتیجه امکان نیش خوردن مردم بیشتر می شود . بنابراین برای جلوگیری از این امر و پیش گیری از در گیرشدن با شکایات مردم ، بهتر است زنبوردارمکان زنبورستان خود را در جایی دور از نقاط مسکونی یا رفت و آمد مردم انتخاب کند.

7) تاسیسات لازم در زنبورستان های دایمی و اهمیت آن

زنبوردار در بیشتر مواقع سال مجبور است کندوهای خود را در زنبورستان دایمی مستقر کند .

در چند ماه از سال باکوچ به طرف نقاط شهد و گرده خیز، در زنبورستان سیار از چادر یا کانتینر به عنوان تنها تاسیسات ممکن استفاده کند . به هر حال اگر چه در همگام کوچ احداث بناهای دایمی به عنوان انبار،اتاق کار و غیره ، غیراقتصادی است؛ ولی در زنبورستان اصلی به حداقل تاسیسات لازم نیاز است که زنبوردار برحسب میزان سرمایه خود می تواند به احداث جایگاه زمستانی ، انبار سرپناه ، اتاق کار ، اتاق ضدعفونی قاب ها ، سرویس های بهداشتی و آبشخوار اقدام کند. بی تردید احداث هر یک از مکان های مذکور هزینه برداراست ، اما ایجاد هر یک از آن ها سبب سهولت کار ، رعایت بهداشت فردی و بهداشت زنبوران و نیز کسب اطمینان بیشتر از خطر سرقت عسل یا وسایل زنبورداری می شود.

8) اهمیت رعایت فاصله زنبورستان از هم

حداقل فاصله لازم به رعایت زنبورستان های مختلف از یکدیگر در هر منطقه 6 کیلومتر است .

چنان چه این فاصله کمتر شود ،به خصوص اگرمنطقه پوشش گیاهی چندان خوبی نداشته باشد،چندمشکل اساسی پیش خواهد آمد :

(1) به علت ظرفیت اندک منابع شهد و گرده و ملاقات زنبورهای زنبورستان های مختلف از گل های منطقه ، میزان جمع آوری شهد و گرده و تولید عسل در دو زنبورستان مجاور و نزدیک به هم کمتر می شود.

(2) به علت گرده افشانی بیش از حد موردنیاز، بیشتر گل ها به میوه یا بذر تبدیل می شوند .

چون ظرفیت غذا دهی ریشه به اندام های مختلف گیاه محدود است .

انتخاب محل زنبورستان | محل نگهداری زنبورعسل | مجله زنبورداران

تمام میوه های تشکیل شده قادر به دریافت مواد غذایی کافی نمی شوند و در نتیجه ریزتر باقی می مانند و لذا از مرغوبیت محصولات باغی کاسته می شود.

(3) امکان رفتن اشتباهی زنبورهای یک زنبورستان به زنبورستان دیگر و شیوع بیماری و هم چنین غارت غارت وجوددارد .

اما اگرمنطقه پوشش گیاهی خوبی داشته باشد، به طوری که بتواند شهدوگرده کافی برای زنبورستان های مجاور تولید کند .

ضمن اینکه کما کان امکان شیوع بیماری ها و غارت وجود خواهد داشت، ممکن است زنبورستان ها بتوانندعسل کافی تولیدکنند.

به هرحال مقررات ومنافع زنبورداران حکم می کند که حداقل فاصله 6کیلومتر از زنبورستان های دیگر را رعایت کنند.

 

9) نیاز زنبورستان به حصار در انتخاب محل زنبورستان

برای جلوگیری از ورود اشخاص متفرقه و حیوانات اهلی به محوطه استقرار کندوها ، بهتر آن است که اطراف زنبورستان با کوبیدن پایه های چوبی و چند ردیف سیم خاردار محصور شود. البته در شرایطی که زنبورستان نگهبان نداشته باشد ، چنین حصاری مانع از ورود سارقین عسل و کندوها نمی شود .

لذا درمناطق غیرامن، علاوه بر حصارسیم خاردار به طور دایم باید خودزنبوردار یا فردی به عنوان نگهبان در زنبورستان حاضرباشد.

10) میزان نزدیکی زنبورستان به جاده

بهتر است محل دایمی و حتی موقتی زنبورستان به گونه ای انتخاب شود که امکان استفاده از وسایلی چون کامیون و وانت برای بارگیری و تخلیه کندوها و وسایل وجود داشته باشد . البته از این نقطه نظر ، بهترین مکان درست لب جاده است ولی به علت ضرورت رعایت فاصله مناسب از جاده ، محل زنبورستان باید در فاصله مناسبی از جاده انتخاب شود که هم مشکلات نزدیکی به جاده را نداشته باشد و هم بتوان کندوها و وسایل را با ماشین از جاده به آن نقطه حمل کرد .مولف در سمیناری که در خصوص زنبورعسل در دانشگاه گیلان داشت ، در وقت پرسش و پاسخ ، یک دانشجو که به حرفه زنبورداری نیز اشتغال داشت ،

موضوع میزان نزدیکی زنبورستان به جاده آسفالته را چنین بیان داشت :

در فصل گرما که که قیر جاده های آسفالت شل می شود ، چنان چه زنبورستان به حد کافی از جاده آسفالت دور نباشد ، زنبورها مقادیر قابل توجه ای از قیر آسفالت را با خود به کندو می آورند که این امر موجب بروز تلفات سنگین در کلنی ها می شود . البته مولف با چنین اظهاری در منابع مورد مطالعه برخورد نکرده است . اما جا دارد که در مورد محل استقرار زنبورستان ، موضوع فاصله لازم به رعایت از جاده های آسفالته و میزان تلفات احتمالی به عنوان یک سوژه تحقیقاتی مورد تحقیق قرارگیرد.

انتخاب محل زنبورستان | محل نگهداری زنبورعسل | مجله زنبورداران

11) بهترین مناطق استقرار زنبورستان

بی تردید بهترین مکان استقرار یک زنبورستان دریک باغ یامزرعه بزرگی است که محصول آن بایدتوسط زنبورعسل گرده افشانی شود.

دراین صورت علاوه بر تولید عسل برای زنبوردار، محصولات کشاورز یا باغ دار هم به قدر کافی گرده افشانی می شود و چندین برابر زمانی که زنبورعسل وجود نداشته باشد ، محصول نصیب باغ دار یا کشاورز می شود .

لذاطبیعی است که کشاورز و باغ دار بایدبه پاس خدمتی که زنبورداربه وی می کند و محصولش راچندبرابر می کند.

جزیی از سود حاصل از گرده افشانی زنبورها را به عنوان کرایه زنبورستان به زنبوردار بدهد.

مبحث انتخاب محل زنبورستان بسیارگسترده می باشد.

ما آن را به دو بخش تقسیم کردیم و بخش اول که همین می باشد و بخش دوم ماه دیگر گذاشته می شود.

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.